Powrót do strony głównej
Jak łodzianie grali w piłkę nożną...
POCZĄTKI
Piłkę nożną, w powszechnie dziś przyjętej formie, świat zawdzięcza Anglikom. Im też początki tej dyscypliny w mieście zawdzięcza Łódź. Zainteresowanie piłką kopaną na przyfabrycznych placach przez wyspiarskich specjalistów od maszyn włókienniczych przejęła młodzież szkolna. Pierwsze zespoły piłkarskie (osady) pojawiły się w Łodzi w 1904 r. w niemieckich stowarzyszeniach sportowych (Towarzystwo Cyklistów-Turystów "Touring-Club" i Stowarzyszenie Sportowe "Union"). Pierwszy mecz rozegrano w sierpniu 1906 r. na boisku w parku Helenów. W latach 1907-1910 utworzono kolejne osady w klubach "Kraft", "Victoria", ŁKS, "Newcastle", "Anker", Towarzystwo Miłośników Rozwoju Fizycznego w Widzewie i Łódzkie Towarzystwo Sportowo-Gimnastyczne. Od 1910 r. do I wojny światowej rozegrano cztery edycje piłkarskich mistrzostw Łodzi. W okresie międzywojennym futbol był najliczniej uprawianą dyscypliną. Rozgrywki od 18 kwietnia 1920 r. koordynował Łódzki Związek Okręgowy Piłki Nożnej. Łodzianie brali udział w rozgrywkach utworzonej w 1927 r. Polskiej Ligi Piłkarskiej, startowali w igrzyskach olimpijskich i mistrzostwach świata.

Symbolika odznaki mistrzów Łodzi z 1911 r. - Towarzystwa Sportowego 'Newcastle' [Rząd Gubernialny Piotrkowski - Kancelaria Prezydialna, sygn. 898] Lodzer Fussball Club 'Victoria' założono w 1908 r... [Policmajster m. Łodzi, sygn. 933] ... jego członkami byli mieszczanie i robotnicy pochodzenia niemieckiego [Policmajster m. Łodzi, sygn. 933] ŁZOPN czuwał nad rozwojem piłki nożnej... [Wydział Gier i Dyscypliny Pabianickiego Podokręgu Łódzkiego Okręgowego Związku Gier Sportowych, sygn. 1] ... i organizował zawody o mistrzostwo klas A, B i C [Wydział Gier i Dyscypliny Pabianickiego Podokręgu Łódzkiego Okręgowego Związku Gier Sportowych, sygn. 1]
WIELOKULTUROWY FUTBOL
Przemysłowo-fabryczna Łódź stanowiła swoisty tygiel kulturowy. W czasie, gdy sport łódzki dopiero się rodził, władze carskie dążyły do utrzymania odrębności zamieszkujących miasto nacji.
Robotnicza polska większość była mało aktywna i dopiero rozwój inteligencji wpłynął na ożywienie życia kulturalnego, a także sportowego. Zakładanie polskich organizacji wymagało inwencji w omijaniu prawnych zakazów zaborcy.
Drugą co do liczebności grupę stanowiła ludność pochodzenia żydowskiego. Rzecznikami tworzenia odrębnych stowarzyszeń sportowych byli tu bogaci fabrykanci i kamienicznicy. Już w połowie 1918 r. zespół piłkarski Bar-Kochba brał udział w piłkarskich mistrzostwach Łodzi. Piłkę nożną uprawiano w większości żydowskich stowarzyszeń sportowych działających do 1939 r.
Łódź, największe w Królestwie Polskim skupisko uprzywilejowanej przez władze carskie mniejszości niemieckiej, stała się centrum niemieckich zrzeszeń. Poza grą w miejscowych klubach piłkarze łódzcy pochodzenia niemieckiego reprezentowali Polskę w spotkaniach międzynarodowych (Aleksander Kahan, Gustaw Milde).

ŁŻTGS Bar-Kochba powstało w 1917 r. w wyniku fuzji; [Urząd Wojewódzki Łódzki 1918-1939, sygn. 1620] KS Łodzianka rekrutował członków z grona młodzieży pracującej; [Urząd Wojewódzki Łódzki 1918-1939, sygn. 1579] KS Union-Touring to klub przemysłowców i inteligencji pochodzenia niemieckiego; [Urząd Wojewódzki Łódzki 1918-1939, sygn. 1589] SS Union to m.in. pionierski w Łodzi zespół piłkarski; [Urząd Wojewódzki Łódzki 1918-1939, sygn. 1589] Nie tylko obecnie dokonuje się fuzji klubów... [Urząd Wojewódzki Łódzki 1918-1939, sygn. 1589]
FUTBOL PO FABRYKANCKU
Na przełomie XIX i XX w. Życie kulturalne i obyczajowe Łodzi organizowane było przez bogatych mieszczan i fabrykantów pochodzenia niemieckiego i żydowskiego. Nadawali oni również ton ruchowi sportowemu, a więc i futbolowi.
Pierwszą organizacją sportową założoną w czasach zaborów (czerwiec 1910) przy dużych zakładach przemysłowych, było Towarzystwo Miłośników Rozwoju Fizycznego w Widzewie przy Zakładach Towarzystwa Akcyjnego Heinzel i Kunitzer. Futboliści TMRF w Widzewie zajmowali w latach 1911-1914 przedostatnie lub ostatnie miejsce w mistrzostwach Łodzi. W 1914 r. stowarzyszenie przerwało działalność i nie wznowiło jej po wojnie. Nawiązali doń twórcy Fabrycznego Klubu Sportowego Widzewska Manufaktura w 1928 r.
Kluby fabryczne miały duże możliwości finansowe, ściągały zawodników z innych klubów w zamian za zatrudnienie, poszukiwały talentów w szkołach. Organizowano zawody międzyfabryczne, rywalizowano z klubami miasta.
Sekcje piłkarskie posiadały m.in. kluby w zakładach Ludwika Geyera, Karola Scheiblera i Ludwika Grohmana, Izraela Poznańskiego, Nauma Eitingona, Markusa Kohna, Teodora Finstera.

'Za cara' na organizację meczu należało uzyskać zezwolenie; [Policmajster m. Łodzi, sygn. 1369] Gospodarze organizowali pobyt zaproszonych drużyn; [Zjednoczone Zakłady Włókiennicze K. Scheiblera i L. Grohmana Spółka Akcyjna w Łodzi, sygn. 4759] Prośba o rejestrację TMRF w Widzewie. [Rząd Gubernialny Piotrkowski - Kancelaria Prezydialna, sygn. 856] Stadion KS Widzewska Manufaktura... [Akta m. Łodzi, sygn. 21458] ... dziś nie spełniałby wymagań licencyjnych; [Akta m. Łodzi, sygn. 21458]
ŁÓDZCY MISTRZOWIE - ŁKS
W drugiej połowie 1908 r. Henryk Lubawski, Jerzy Hirszberg i Arnold Heiman założyli klub sportowy pod nazwą "Łodzianka". Odrzucanie podań o rejestrację przesunęło legalizację statutu klubu, już pod nazwą Łódzki Klub Sportowy, do 1 stycznia 1909 r. Do 1912 r. w ŁKS-ie uprawiano jedynie piłkę nożną i był to pierwszy polski klub w Łodzi, w którym to czyniono. W 1909 r. ŁKS urządził boisko na placu po Stowarzyszeniu Gimnastycznym "Kraft" przy ul. Dzielnej 43/47; pierwsze polskie boisko powstało w 1912 r. przy ul. Srebrzyńskiej 37/39. Stadion przy al. Unii to inwestycja z lat 1922-1924.
Od 1910 r. ŁKS brał udział w piłkarskich mistrzostwach Łodzi, zdobywając tytuł w latach 1912 i 1913. I wojna światowa przerwała działalność klubu, którą ŁKS podjął w pełni w 1919 r.
Piłkarze ŁKS zostawali mistrzami Łodzi w latach 1921-1926. Od 1927 r. brali udział w rozgrywkach Polskiej Ligi Piłki Nożnej (najlepszy wynik w 1932 r. - czwarte miejsce). Zawieszoną w 1939 r. działalność reaktywowano w 1945 r.
W 1949 r. połączono Dziewiarski Klub Sportowy, Związkowy Klub Sportowy "Włókniarz" i ŁKS w ŁKS "Włókniarz", który w 1950 r. stał się kołem sportowym przy zakładach włókienniczych im. I Dywizji Kościuszkowskiej, znikając ze sportowej mapy Łodzi. W 1957 r.
ŁKS powrócił do dawnej nazwy. W tym samym roku zdobył Puchar Polski, a w latach 1958 i 1998 wywalczył mistrzostwo Polski. W ostatnim sezonie klub walczył o utrzymanie w ekstraklasie.

Najstarszy klub polski w zaborze rosyjskim reaktywowano po I wojnie światowej; [Urząd Wojewódzki Łódzki 1918-1939, sygn. 1623] Na papierze firmowym wymienione klubowe sekcje; [Urząd Wojewódzki Łódzki 1918-1939, sygn. 1623] Takie były plany rozbudowy stadionu; [Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi, sygn. 1498] Mecze z Legią to piłkarska wojna - w 1977 r. było 3:2 dla ŁKS-u; [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 1/9] Walka o supremację w mieście - IX derby w 1978 r. - 1:0 dla Widzewa. [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 20/7]
ŁÓDZCY MISTRZOWIE - WIDZEW
W styczniu 1922 r. byli członkowie widzewskiej organizacji PPS - Antoni Staniecki, Józef Wojtczak, Ludwik Rękowski, Wincenty Suski, Wacław Gapiński, Jan Augustyniak - powołali stowarzyszenie dla szerzenia wychowania fizycznego wśród ludności pracującej swojej dzielnicy - Robotnicze Towarzystwo Sportowe "Widzew". Jedną z dwóch zawiązanych sekcji była sekcja piłki nożnej. W ciągu dwóch lat piłkarze RTS-u dostali się z klasy C ŁOZPN do klasy A i pozostali tam do 1938 r. Brak własnego boiska i możliwość zatrudnienia powodowały odpływ zawodników do klubów fabrycznych. W 1928 r. Magistrat miasta Łodzi wydzierżawił stowarzyszeniu teren przy Rokicińskiej 28b pod budowę boiska, które otwarto 30 marca 1930 r. W 1932 r. Widzew zdobył tytuł mistrza Polski klubów robotniczych. W 1941 r. z byłych piłkarzy RTS Widzew, KS WIMA i RKS Widzewianka zawiązał się zespół, który jako RTS Widzew od 1942 r. rozegrał najwięcej spotkań spośród drużyn podziemnego piłkarstwa w Łodzi. Po powojennej reaktywacji w 1945 r. mecze rozgrywano na stadionie WIMY, od 1949 r. należącym do RTS. W 1960 r. władze partyjne i sportowe miasta wymusiły na Widzewie zorganizowanie nieuzasadnionego jubileuszu 50-lecia, czyniąc zeń spadkobiercę założonego w 1910 r. Towarzystwa Miłośników Rozwoju Fizycznego w Widzewie. W 1975 r. RTS znalazł się w ekstraklasie. W latach 1981, 1982, 1996 i 1997 wywalczył mistrzostwo Polski, w 1985 r. zdobył Puchar Polski, a w 1996 - Superpuchar Polski.

Lata działalności powstałego w 1910 r. TMRF w Widzewie dodano w 1960 r. do historii RTS-u [Rząd Gubernialny Piotrkowski - Kancelaria Prezydialna, sygn. 856] Na papierze firmowym oryginalna odznaka klubowa; charakterystyczne '1910' dodano dopiero w roku 1970 [Urząd Wojewódzki Łódzki 1918-1939, sygn. 1642] Przed meczem Odra Opole - Widzew Zbigniew Boniek otrzymał 'Złote Buty' sezonu 1977/1978 (fot. A. Wach); [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 18/4 W pierwszym meczu ligowym w 1977 r. RTS zremisował z Ruchem Chorzów 1:1 (fot. Zb. W. Nowak); [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 1a/13] Wbrew pozorom Zbigniew Boniek nie grał w ŁKS-ie. Sportowiec roku 1979 z prawej (fot. Zb. W. Nowak).[Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 30/8]
NA PODBÓJ EUROPY I ŚWIATA
Choć inne miasta częściej podejmują zagranicznych piłkarzy, zdarzało się, że i Łódź gościła towarzysko reprezentację Jugosławii czy w walce o punkty San Marino. Ale wizyty zagranicznych piłkarzy w Łodzi były nie tylko współczesną atrakcją. W 1924 r. odbył się pierwszy mecz międzynarodowy na stadionie ŁKS-u, w którym Polska pokonała Turcję 2:0. W roku 1930 robotnicza reprezentacja Austrii wygrała na boisku Widzewa 6:1 z robotniczą reprezentacją Łodzi, a w 1937 r. stadion ŁKS-u był areną meczu Polska - Rumunia.
Zagraniczne drużyny klubowe przyjeżdżały do Łodzi już w okresie zaborów. Rozgrywano mecze z piłkarzami z Breslau, Drezna czy Krakowa. Historia występów łodzian w europejskich pucharach to przede wszystkim mecze "Wielkiego Widzewa", elektryzujące nie tylko łódzkich kibiców. Z okazji tych spotkań "Express Ilustrowany" wydawał specjalne, kolorowe dodatki. Do Łodzi przyjeżdżały m.in. Manchester City, PSV Eindhoven, St. Etienne, Manchester United, Juventus, Ipswich Town, Anderlecht Bruksela, Rapid Wiedeń, Liverpool, Galatasaray, Eintracht Frankfurt, Atletico Madryt. W latach 1976 i 1982 Widzew triumfował w Pucharze Intertoto.
Mniej szczęścia miał ŁKS w spotkaniach z Jeunesse Esch, FC Porto, Manchesterem United czy AS Monaco.

W czasie tych meczów pustoszały ulice - Widzew - Manchester City 0:0 w 1977... (fot. Zb. W. Nowak); [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 6/12] ...Widzew - Manchester Utd 0:0 w 1980... (fot. Zb. W. Nowak); [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 49/7 ... Juventus - Widzew 1:3 w 1980 (fot. Zb. W. Nowak); [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 51/15 'Kibole' to współczesna plaga. Tu: widzowie meczu Polska - Turcja na stadionie ŁKS-u w 1924 r.; [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. W-I 8/377] Takie mecze łodzianie mogą oglądać także w swoim mieście - Polska - Irlandia 3:0 (fot. M. Widerkiewicz). [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn. MKF 11/12]
Oprac. Adam Lajdenfrost
© 2008 Archiwum Państwowe w Łodzi | | Administrator