Spis treści	Najstarsze łódzkie parki Łódź, wbrew powszechnemu mniemaniu, jest jednym z nielicznych miast o tak dużej ilości zieleni. Tworzą ją zarówno duże zespoły, takie jak Las Łagiewnicki czy Zdrowie, jak również liczne pomniejsze obszary zielone. Obecnie w Łodzi istnieją 33 parki miejskie, zajmując łącznie powierzchnię 501.5 ha, nie licząc lasów miejskich, ogrodów działkowych, zieleńców i innych ogrodów. Wśród nich 11 zostało wpisanych do rejestru zabytków. Zabytkowe parki łódzkie powstały pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku. Wywodzą się one w większości z dawnych parków prywatnych należących do łódzkich fabrykantów oraz publicznych ogrodów spacerowych. W zasobie APŁ odnaleźć można liczne zdjęcia, plany oraz dokumenty odnoszące się do największych i najcenniejszych parków znajdujących się na terenie miasta. Wystawa prezentuje materiały archiwalne dotyczące pięciu najstarszych parków łódzkich. PARK ŹRÓDLISKA Park usytuowany pomiędzy ulicą Fabryczną, Przędzalnianą i al. Piłsudskiego. Dawniej zwany parkiem Kwela (od niem. Quell - źródło, zdrój). Jest najstarszym parkiem w Łodzi. Został zaplanowany i założony w 1840 r. Z tego okresu pochodzi plan ówczesnego "Ogrodu Spacerowego". W latach 50-tych XIX w. zachodnia cześć parku znalazła się w posiadaniu łódzkiego fabrykanta Karola Scheiblera, którego kontrakt na dzierżawę parku trwał do 1906 r. Po wygaśnięciu kontraktu i przeprowadzeniu prac remontowych przez władze miejskie, tak jak wcześniej, park był nadal miejscem odpoczynku robotników okolicznych fabryk. Oskar Flatt w 1853 r. tak opisywał to miejsce: "jeden z najpiękniejszych parków w kraju dostarcza z swoich źródeł znakomitą silę wody dla zakładów fabrycznych i zapewnia w chwilach wolnych od pracy dla miejscowej ludności przyjemny wypoczynek i wytchnienie". We wspomnianej wcześniej "Kweli" odbywała się corocznie w Zielone Świątki zabawa, tzw. "Fajka". Na tę zabawę przychodziła cała ówczesna Łódź. Do głównych atrakcji należały rozliczne orkiestry, huśtawki, karuzele i widowiska. Park został uznany w całości za pomnik przyrody i wpisany do rejestru zabytków. PARK IM. STANISŁAWA MONIUSZKI /PARK KOLEJOWY/ Park zlokalizowany w obrębie ulic: Kilińskiego, Składowej, Narutowicza, POW. Został założony w czerwcu 1874 r. jako drugi park publiczny. Autorem projektu był budowniczy miejski Hilary Majewski, wykonawcą ogrodnik Giernot. W tym czasie park potocznie nazywany był Kolejowym bądź Aleksandrowskim. W 1922 r. pojawił się pomysł wybudowania tu teatru, wykopano nawet doły pod fundamenty, lecz wkrótce zaniechano tego przedsięwzięcia. W latach sześćdziesiątych otrzymał imię Stanisława Moniuszki. PARK IM. HENRYKA SIENKIEWICZA /PARK MIKOŁAJEWSKI/ Park umiejscowiony pomiędzy ulicami: Sienkiewicza, Kilińskiego, Tuwima. Powstał w 1894 r., w wyniku decyzji podjętej przez Magistrat miasta Łodzi, uzasadnionej wzrastającym zanieczyszczeniem powietrza oraz zapyleniem ulic z powodu ruchu kołowego. Mimo oficjalnej nazwy "Mikołajewski", park nazywany był popularnie "świętokrzyskim" (ze względu na znajdujący się obok kościół św. Krzyża). W 1899 r. został oddany do użytku publicznego. Brama wejściowa od ulicy Sienkiewicza została upiększona stylowymi wazami, które obsadzono winoroślami. W kolejnych latach ustawiono w nim szafki meteorologiczne oraz zegar słoneczny. W 1904 r. wybudowano okazały budynek z werandą, przeznaczony na cukiernię i miejsce sprzedaży wód mineralnych. Imię Henryka Sienkiewicza nadano parkowi w 1916 r. PARK HELENÓW Park położony w obrębie ulicy Północnej, Źródłowej oraz Smugowej. Założony został około połowy XIX wieku przez łódzkiego przemysłowca Karola Anstadta. Początkowo przeznaczony był wyłącznie do użytku prywatnego, dopiero pod koniec XIX wieku stał się parkiem publicznym. Uroczyste otwarcie nastąpiło w styczniu 1885 r. podczas imprezy charytatywnej na rzecz Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności. Park w ówczesnym okresie był niewątpliwą atrakcją dla zamożnych mieszkańców miasta. Organizowano tu różnorodne spotkania towarzyskie, zabawy, wyścigi, pokazy sztucznych ogni. Jego charakter doskonale oddaje opis, pochodzący z 1904 r.: "W Helenowie ma się wszystko na miejscu, jest to typowy park burżuazji. Największy ruch w Helenowie panuje w maju i w pierwszej połowie czerwca, później bogatsza Łódź wyludnia się". W 1946 r. przeszedł na własność miasta (zmieniona została wówczas również nazwa parku na "19 Stycznia"). Park jest wpisany do rejestru zabytków. PARK IM. ADAMA MICKIEWICZA /PARK JULIANOWSKI/ Park znajduje się pomiędzy ulicą Zgierską, Sowińskiego, Jaworową, Folwarczną, al. Róż, Karłowicza. Dawniej nosił nazwę Park Julianowski. Powstał jako park przydworski w początkach XIX wieku (cały ten teren stanowił wcześniej część majątku Marysin III, znajdującego się w posiadaniu rodu Zawiszów). W latach 80-tych XIX wieku majątek zlicytowano. Nowym właścicielem został łódzki fabrykant Juliusz Heinzel (od jego imienia wywodzi się pierwotna nazwa parku) i około 1890 roku wybudował tu wspaniały pałac. Po wykupieniu parku przez Zarząd Miejski w 1937 roku pałac został przeznaczony na Muzeum Regionalne. Podczas II wojny światowej uległ całkowitemu zniszczeniu. Oprac. Anna Kaniewska
© 2008 Archiwum Państwowe w Łodzi | | Administrator