Pierwsza wojna światowa w zasobie Archiwum Państwowego w Łodzi

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
14 lipca 2014

Łódź w I wojnie światowej

Po wypowiedzeniu wojny Rosji przez Niemcy 1 sierpnia 1914 r., zapanowało w Łodzi ogólne zamieszanie i dezorganizacja, spowodowane ewakuacją administracji carskiej i wojska. Kontrolę nad opuszczonym miastem przejęła wielka burżuazja i inteligencja związana z endecją. Razem utworzyły tymczasowy organ samorządowej władzy cywilnej, który 10 sierpnia 1914 r. przyjął nazwę Głównego Komitetu Obywatelskiego. Swoją działalnością starał się objąć wszystkie sfery życia w mieście. Zajmował się sprawami administracyjnymi, gospodarczymi i społecznymi, a podporządkowana mu Milicja Obywatelska czuwała nad porządkiem i bezpieczeństwem w mieście.

O losie Łodzi, tak jak innych ziem byłego Królestwa Polskiego, przesądził wynik zmagań militarnych państw zaborczych. Po raz pierwszy wojsko niemieckie wkroczyło do Łodzi 20 sierpnia 1914 r. Jednak już po tygodniu musiało ustąpić rosyjskiej kawalerii, entuzjastycznie witanej przez łodzian. Po raz drugi Niemcy pojawili się w mieście 8 października 1914 r. Kilka dni wcześniej Łódź opuścili rosyjscy żołnierze, do których przyłączyło się wielu mieszkańców przerażonych wieściami o niemieckich represjach wobec ludności cywilnej i zniszczeniu Kalisza. Wskutek niepowodzeń wojsk niemiecko-austriackich w tzw. Operacji Warszawsko-Dęblińskiej, a następnie ofensywy armii rosyjskiej, po trzytygodniowym pobycie Niemcy byli zmuszeni wycofać się z miasta. W trakcie odwrotu wywiązały się między nimi a atakującymi Rosjanami walki na przedmieściach Łodzi. 29 października 1914 r. Rosjanie ponownie wkroczyli do miasta, jak się miało okazać, już po raz ostatni. Zostali owacyjnie powitani przez łodzian. Niektórzy zaczęli wywieszać z okien biało-czerwone flagi, które jednak szybko zostały zerwane przez carskich policjantów. Do decydującego starcia między wojskami rosyjskimi a niemieckimi doszło w listopadzie i grudniu 1914 r. Walki objęły swoim zasięgiem niemal cały obszar obecnego województwa łódzkiego.

Tzw. "Operacja Łódzka" rozpoczęła się od niemieckiego uderzenia pod Włocławkiem 11 listopada 1914 r. Przez historyków jest uznawana za największą bitwę manewrową I wojny światowej i pierwszy blitzkrieg na froncie wschodnim. To właśnie pod Łodzią Rosjanie po raz pierwszy użyli samochodów pancernych. To tutaj Siemion Budionny, przyszły twórca i dowódca 1 Armii Konnej oraz późniejszy Marszałek Związku Radzieckiego, zdobył Krzyż św. Jerzego. W walkach wzięło udział ponad 600 tys. żołnierzy obu stron konfliktu, zginęło 200 tys. Byli wśród nich także Polacy. Jako poborowi służyli w wojskach państw zaborczych. Bili się pod ich sztandarami, w imię obcych interesów musieli do siebie strzelać, przelewając krew rodaków. Właśnie na polach bitewnych, w takich dramatycznych sytuacjach, w pełni widoczny stawał się cały tragizm narodu polskiego, podzielonego i zniewolonego przez potężne mocarstwa.

Po trzech tygodniach krwawych walk Rosjanie wycofali się na linię rzek Bzura-Rawka-Plica-Nida. 6 grudnia 1914 r. wojska niemieckie wkroczyły do Łodzi i pozostały w niej aż do końca wojny. Rozpoczął się czteroletni okres niemieckiej okupacji miasta.

Po zdobyciu Łodzi Niemcy powołali urząd Komendanta Miasta, a w lutym 1915 roku Cesarsko-Niemieckie Prezydium Policji, które przejęło administrację cywilną na terenie miasta i byłego powiatu łódzkiego. Do Głównego Komitetu Obywatelskiego okupanci odnosili się nieprzychylnie i ostatecznie doszło do jego rozwiązania w dniu 30 czerwca 1915 r. W jego miejsce, 1 lipca 1915 r., Niemcy powołali Magistrat i Radę Miejską, które były całkowicie od nich zależne i kontrolowane. Zlikwidowano także Milicję Obywatelską, którą zastąpiono policją, znienawidzoną przez społeczeństwo za swoją brutalność.

Od początku okupacji Niemcy starali się maksymalnie eksploatować gospodarczo podbite miasto i jej mieszkańców. Z zakładów przemysłowych systematycznie rekwirowali surowce, tkaniny, maszyny, mosiężne i miedziane części, motory, turbiny, rury, pasy transmisyjne i kable elektryczne. Dewastując fabryki eliminowali konkurencyjny polski przemysł. Rekwizycje i konfiskaty nie ominęły łódzkich świątyń wszystkich wyznań, z których zabierano brązowe dzwony, cynowe piszczałki i miedzianą blachę zrywaną z dachów. Zaraz po przejęciu władzy okupanci rozpoczęli werbunek robotników do pracy w Niemczech. Ponieważ ochotników było niewielu, zaczęli stosować środki nacisku; od października 1915 r. przestali wypłacać zasiłki bezrobotnym, którzy nie skorzystali z wyjazdu do Niemiec. Po wydaniu przez gen.-gub. von Beselera w października 1916 r. rozporządzenia o przymusowym poborze do pracy mężczyzn w wieku od 18 do 45 lat, utworzyli w Łodzi Zivil Arbeiterbatallion 23. Siłą wcielili do niego ok. 2, 5 tys. łódzkich robotników, których następnie wywieźli na roboty do Prus Wschodnich. Otrzymywali tam głodowe racje żywnościowe i byli traktowani jak więźniowie.

Niemcy wprowadzili ścisłą cenzurę w łódzkiej prasie, próbowali usuwać język polski ze szkół i samorządu, germanizowali nazwy ulic. Zezwalali natomiast na rozwój życia kulturalnego (np. przez całą wojnę działały teatry), społecznego oraz, z pewnymi zastrzeżeniami, działalność partii politycznych (ruch robotniczy, aktywiści, pasywiści).

Położenie materialne i zdrowotne społeczeństwa było bardzo ciężkie. Na początku 1915 roku większość fabryk było już nie czynnych, głównie z powodu braku węgla. Rynek zbytu towarów skurczył się do okupowanej przez Niemców części Królestwa Polskiego. Od 1916 do 1918 roku praktycznie cały przemysł był unieruchomiony. Ogromne rzesze robotników straciło pracę. W mieście brakowało podstawowych artykułów spożywczych: chleba, mąki, ziemniaków, mleka. W ciągu wojny ceny żywności wzrosły kilkunastokrotnie. Wiele łódzkich rodzin cierpiało nędzę i było niedożywionych. Zdarzały się wypadki zasłabnięcia i zgony. W poszukiwaniu żywności głodujący mieszkańcy wyprawiali się do wsi w sąsiednich powiatach. Nieraz pokonywali na piechotę kilkanaście kilometrów. Obniżyła się zdrowotność łodzian. Niedostatek środków piorących, a zwłaszcza mydła, skutkował niemożnością utrzymania należytej higieny osobistej. Szerzyły się choroby zakaźne m.in.: cholera, błonica, czerwonka, dur brzuszny, gruźlica. Wielkim problemem był brak opału, co skutkowało m.in. masowym rozkradaniem przez łodzian drzewa z lasów miejskich. Obok kradzieży częstsze stały się przypadki spekulacji i fałszerstw, rozwijały się też patologie społeczne (prostytucja).

Rozlicznym problemom i trudnościom, jakie niosła ze sobą wojna, łodzianie dzielnie stawiali czoła. Dużą rolę w zwalczaniu powszechnego głodu odegrały tanie kuchnie i herbaciarnie. Otwierały je zrzeszenia robotnicze, organizacje społeczne, właściciele fabryk oraz różne osoby dobrej woli. Za niewielką opłatą można się było w nich posilić i napić, a przy okazji odpocząć, schronić się przed deszczem, przeczytać gazetę czy ogrzać zimą. Bardzo pożyteczną działalność prowadziło towarzystwo "Kropla Mleka", które dokarmiało dzieci i matki. Pomoc materialno-aprowizacyjną dla najbiedniejszych mieszkańców nadzorowały i koordynowały instytucje samorządowe, najpierw Główny Komitet Obywatelski a następnie Magistrat i Rada Miejska. Kierowały one również pomocą sanitarną. Podporządkowane im służby medyczne prowadziły walkę z chorobami zakaźnymi poprzez zakładanie nowych szpitali i domów izolacyjnych, komór dezynfekcyjnych, odwszalni, łaźni oraz obowiązkowe szczepienia. Władze miejskie organizowały również różne formy robót publicznych oraz zabiegały o kredyty i pożyczki w celu zrównoważenia budżetu miejskiego.

W listopadzie 1918 roku zakończyła się okupacja Łodzi. I Wojna Światowa odcisnęła w jej dziejach wyraźne piętno. Liczba mieszkańców (wraz z przedmieściami włączonymi do Łodzi w 1915 roku) zmalała z ok. 600 do 370 tys., czyli o ok. 38%. Wskutek celowej, rabunkowej polityki niemieckiego okupanta przemysł łódzki poniósł ogromne straty materiałowo-finansowe. Stracił też w czasie wojny tradycyjne rynki zbytu na Wschodzie, na których opierała się jego dotychczasowa potęga. Nigdy już nie osiągnął stanu produkcji sprzed jej wybuchu. Wydarzenia z lat 1914-1918 przesądziły o zahamowaniu dalszego rozwoju miasta w następnych okresie, który przebiegał już w wolnej i niepodległej Polsce.

tekst i kwerenda archiwalna Tomasz Walkiewicz

 

I wojna światowa na terenie ziemi wieluńskiej

Wybuch I wojny światowej był dla mieszkańców ziemi wieluńskiej zaskoczeniem. Rosjanie dość szybko rozpoczęli ewakuację administracji z Wielunia. Władze zaborcze zarządziły przed ewakuacją mobilizację rezerwistów lecz nie zdążyły jej przeprowadzić.

W sobotę 1 sierpnia 1914 r. ostatni Rosjanie z Naczelnikiem Powiatu kniaziem Mamotowem i naczelnikiem straży ziemskiej opuścili Wieluń. Od tej chwili miasto pozostało bez zarządu i sił porządkowych. Od czasu do czasu do miasta zaglądały niewielkie patrole rosyjskie i niemiecki między, którymi dochodziło czasami do potyczek. Do lazaretu urządzonego w budynku byłego zamku królewskiego zwożono rannych, co było dowodem, że niedaleko od Wielunia toczyły się walki między zaborcami.

W tym też okresie powołany został Komitet Bezpieczeństwa Publicznego, na czele którego stanął burmistrz Kazimierz Oraczewski. Celem powołanego Komitetu było utrzymanie porządku i bezpieczeństwa w mieście. Komendantem miasta wybrano Kazimierza Białobrzeskiego, zaś prefektem policji Teofila Malatyńskiego.

Po raz pierwszy Niemcy pojawili się w Wieluniu 4 sierpnia. Był to niewielki 12 - osobowy zwiad konny, którego zadaniem było rozpoznać, czy w mieście znajduje się wojsko rosyjskie. Kilka dni później, 18 sierpnia przybył do Wielunia oddział złożony z około 30 żołnierzy. Z budynku urzędu powiatowego przy Starym Rynku zerwano godło rosyjskie, a mieszkańcom miasta zakomunikowano, że miasto przeszło pod władzę niemiecką z komendantem Richardem von Kraewelem na czele. Mieszkańcom nakazano zdanie wszelkiej broni. Po zebraniu broni Niemcy ponownie opuścili miasto. W międzyczasie pojawiały się niewielkie oddziały rosyjskie oraz niemieckie. Dnia 22 września 1914 r. po raz ostatni podjazd rosyjski dotarł do Wielunia. Dnia 24 września na stałe wojsko niemieckie zajęło miasto. Trzy dni później przybyli do Wielunia niemieccy urzędnicy razem z nowo powołanym naczelnikiem powiatowym Joachimem von Oppenem.

Z początkiem września około trzystu żołnierzy niemieckich wkroczyło do niedaleko położonej Praszki. 10 dni później doszło do potyczki z Kozakami w Wierzbiu, miejscowości położonej w połowie drogi z Wielunia do Praszki.

W połowie listopada 1914 r. w czasie kontrofensywy wojsk rosyjskich władze niemieckie i wojsko opuściły na krótko Wieluń. W pobliżu Widoradza, miejscowości leżącej blisko Wielunia, miała miejsce potyczka pomiędzy konnymi oddziałami kozackimi i wojskami austriackimi. Skutkiem potyczki było wkroczenie oddziałów kozackich do Wielunia. Oddziały kozackie po kilkunastu godzinach opuściły miasto. Do starcia doszło również na polach wsi Rudlice, miejscowości położonej obok Ostrówka, gdzie 11 listopada rosyjski oddział zwiadowczy napotkał niemiecką grupę zwiadowczą. W wyniku potyczki zginęło czterech żołnierzy rosyjskich, ze 117. Pułku Jarosławskiego. Do potyczek doszło również w okolicach Złoczewa i Wielunia. Większe boje miały miejsce w okolicach Działoszyna, gdzie poległo kilkudziesięciu żołnierzy z armii niemieckiej, austro - węgierskiej i rosyjskiej.

W powiecie wieluńskim ważnymi strategicznie miejscami były mosty na rzece Warcie. Miały one stanowić gwarancję sprawnego przemarszu i w razie konieczności szybkiego odwrotu wojska.

W dniu 4 listopada 1914 r. wycofujące się wojska niemieckie podpaliły most na Warcie pod Osjakowem. Wojska rosyjskie aby go naprawić wycięły z lasów majątku Radoszewice 80 sosen.

W 1915 r. w Wieluniu powołano Radę Miejską liczącą 24 radnych. Jej przewodniczącym został Karol Mosza. Po wizycie w Wieluniu generała-gubernatora Hansa von Beselera w dniu 19 września 1915 r. władze miejskie nakazały zastąpienie szyldów polsko - rosyjskimi na szyldy polsko - niemieckie.

W 1915 r. Kreischef, czyli Naczelnik Powiatu Wieluńskiego, Joachim von Oppen wydał zakaz handlu zbożem, a rolników zobowiązał do odstawiania go tylko do odpowiednio wyznaczonych miejsc. W połowie 1915 r. Niemcy nakazali mieszkańcom powiatu wieluńskiego, by przedmioty metalowe z miedzi, mosiądzu, brązu, niklu, cyny, aluminium, ołowiu i stali kręconej odstawiali do Wielunia. W ostatnim okresie wojny okupanci zdecydowali się na częściową rekwizycję wyposażenia kościelnego z polskich kościołów. Dla przykładu w 1918 r. z wieży kościoła w Osjakowie żołnierze austriaccy zabrali dwa dzwony mniejsze. Duży pozostawili nienaruszony, gdyż według relacji mieszkańców "nie potrafili go zdjąć".

W drugiej połowie 1918 r. władzę w mieście przejęła wieluńska organizacja POW. Już 11 listopada zaczęto przejmować władze w polskie ręce. W tym dniu zwołano nadzwyczajne posiedzenie Rady Miejskiej, podczas której powołano komisje do natychmiastowego przejęcia majątku miejskiego i kasy. Stanowisko burmistrza powierzono ponownie id odsuniętemu przez Niemców K. Oraczewskiemu.

I wojna światowa na terenie powiatu sieradzkiego

Działania wojenne na terenie ówczesnego powiatu sieradzkiego (Gubernia Kaliska) oraz łaskiego (Gubernia Piotrkowska) zaczęły się bezpośrednio po wybuchu wojny bo już 2 sierpnia 1914 roku. Po opuszczeniu terenów nadgranicznych przez wojska carskie, aż do linii Wisły, obszar ten zajęły wojska niemieckie, w tym Wieluń i Sieradz. Przez cały sierpień obszar ten przechodził z rak do rąk. Jak wspomina ks. W. Pogorzelski "w okolicy odbyła się większa potyczka pod Szadkiem oraz potyczki z Rosjanami pod Zduńską Wolą i Widawą . Rannych przewożono do szpitala sieradzkiego obróconego na szpital wojskowy".

W połowie września 1914 roku Rosjanie zaczęli przygotowania do ofensywy na Wielkopolskę i Śląsk a następnie w głąb Rzeszy. Niemcy i Austro-Węgry zaczęli się przygotowywać do kontrofensywy na kierunku Dęblina i Warszawy, nie przyniosła ona jednak spodziewanych efektów. Z kolei Rosjanie starali się przejąć inicjatywę i przystąpili do opóźnionej ofensywy na kierunku Wielkopolski i Śląska, które zostało uprzedzone przeciwuderzeniem z Torunia na południe i z Kalisza na wschód. Obie armie po raz pierwszy spotkały się na ziemi łódzkiej. Na początku listopada 2 i 5 armia rosyjska osiągnęły linię Uniejów-Łask-Rozpsza. W tym czasie główne siły niemieckie były na linii Kutno-Uniejów-Sieradz-Radomsko.

W dniu 11 listopada 1914 roku uderzenie niemieckie przeprowadzone po Włocławkiem rozpoczęło tzw. "operację łódzką". Według niemieckiego planu operacyjnego, celem było zdobycie przez 9 armię Łodzi oraz okrążenie 2 i ewentualnie 5 armii rosyjskiej.

Kawaleria niemiecka 16 listopada przekroczyła Wartę i zmusiła do odwrotu siły rosyjskie. Tuż za jazdą przemieszczała się piechota korpusu Poznań. Główne uderzenia przebiegało na linii Warta-Szadek i Sieradz-Zduńska Wola. Rozpoczęły się ciężkie walki pozycyjne w okolicy Szadku trwające do listopada. (Na Zduńską Wolę znajdującą się w bezpośrednim obszarze działań spadło kilkanaście pocisków artyleryjskich, ale ze względu na to że mieszkało w niej wielu Niemców szybko wstrzymano ostrzał.) Front ukształtował się w tym czasie na linii Widawa-Zduńska Wola-Szadek, a następnie łukiem w okolicy Łobudzic w stronę Lutomierska. Zacięte walki niemieckiego korpusu Poznań i 38 dywizji z siłami rosyjskimi, w tym z 2 dywizją syberyjską toczyły się niemal o każdą wieś. Tereny na wschód od Szadku wciąż znajdowały się w rękach Rosjan Dopiero uderzenie sił niemieckich 1 grudnia 1914 roku i trwające zacięte walki do 6 grudnia doprowadziły w ostateczności do przełamania rosyjskiej linii obrony Lutomiersk-Chechło-Dłutów. Niemcy zdobyli Łódź i przesunęli front dalej na wschód, ale nie udało im się zniszczyć 2 armii rosyjskiej. Ziemie zajęte przez siły niemieckie zostały pod ich okupacją do końca wojny. Jedyne ślady po działaniach wojennych widoczne w naszych czasach to cmentarze oraz znikome ślady umocnień i sieci okopów.

Na terenie gminy Szadek najprawdopodobniej znajduje się 10 cmentarzy wojskowych i dwie zbiorowe mogiły, a także wiele zupełnie zapomnianych lub nie odnalezionych pojedynczych grobów.

Sebastian Kozak, Karol Tomczak

Autor: Tomasz Walkiewicz, Sebastian Kozak, Karol Tomczak

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Dodatek nadzwyczajny

    Dodatek nadzwyczajny "Rozwoju" z 2 VIII 1914 r. informujący o wypowiedzeniu wojny Rosji przez Niemcy 1 VIII 1914 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 445.

  • Powiększ zdjęcie W pierwszym roku wojny władzę samorządową w Łodzi sprawował Główny Komitet Obywatelski, o prządek, spokój i bezpieczeństwo w mieście dbała Milicja Obywatelska. Na zdjęciu członkowie obu organizacji. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 459.

    W pierwszym roku wojny władzę samorządową w Łodzi sprawował Główny Komitet Obywatelski, o prządek, spokój i bezpieczeństwo w mieście dbała Milicja Obywatelska. Na zdjęciu członkowie obu organizacji. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 459.

  • Powiększ zdjęcie Kopia odezwy Centralnego Komitetu Milicji Obywatelskiej informującej o powołaniu w sierpniu 1914 r. Milicji Obywatelskiej w Łodzi. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 235.

    Kopia odezwy Centralnego Komitetu Milicji Obywatelskiej informującej o powołaniu w sierpniu 1914 r. Milicji Obywatelskiej w Łodzi. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 235.

  • Powiększ zdjęcie Kopia odezwy Centralnego Komitetu Milicji Obywatelskiej informującej o powołaniu w sierpniu 1914 r. Milicji Obywatelskiej w Łodzi. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 235.

    Kopia odezwy Centralnego Komitetu Milicji Obywatelskiej informującej o powołaniu w sierpniu 1914 r. Milicji Obywatelskiej w Łodzi. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 235.

  • Powiększ zdjęcie Odezwa Urzędu Starszych Zgromadzenia Kupców m. Łodzi i Komitetu Giełdy Łódzkiej z sierpnia 1914 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 337.

    Odezwa Urzędu Starszych Zgromadzenia Kupców m. Łodzi i Komitetu Giełdy Łódzkiej z sierpnia 1914 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 337.

  • Powiększ zdjęcie Bon miejski o nominale 20 kopiejek (awers). Druga strona bonu zawiera treść w języku polskim. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 495.

    Bon miejski o nominale 20 kopiejek (awers). Druga strona bonu zawiera treść w języku polskim. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 495.

  • Powiększ zdjęcie Kopia rozporządzenia Centralnego Komitetu Milicji Obywatelskiej z 19 VIII 1914 r. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 235.

    Kopia rozporządzenia Centralnego Komitetu Milicji Obywatelskiej z 19 VIII 1914 r. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 235.

  • Powiększ zdjęcie Wiadukt nad szosą Pabianicką, po raz pierwszy wysadzony wieczorem 30 IX 1914 r. przez saperów wycofującej się armii rosyjskiej. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 5850.

    Wiadukt nad szosą Pabianicką, po raz pierwszy wysadzony wieczorem 30 IX 1914 r. przez saperów wycofującej się armii rosyjskiej. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 5850.

  • Powiększ zdjęcie Odpoczynek wojsk niemieckich pod Łodzią - karta pocztowa. APŁ, AMŁ, sygn. 23289, s. 19.

    Odpoczynek wojsk niemieckich pod Łodzią - karta pocztowa. APŁ, AMŁ, sygn. 23289, s. 19.

  • Powiększ zdjęcie Łódź, ulica Piotrkowska. Na drugi dzień po obsadzeniu przez wojska niemieckie(9 X 1914 r.) - karta pocztowa. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/248.

    Łódź, ulica Piotrkowska. Na drugi dzień po obsadzeniu przez wojska niemieckie(9 X 1914 r.) - karta pocztowa. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/248.

  • Powiększ zdjęcie Zniszczona hala obrabiarek warsztatów kolejowych na stacji Widzew. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn.5850.

    Zniszczona hala obrabiarek warsztatów kolejowych na stacji Widzew. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn.5850.

  • Powiększ zdjęcie Resztki wieży wodnej na Dworcu Fabrycznym wysadzonej przez niemieckich saperów 29 X 1914 r. podczas odwrotu z Łodzi. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-II 5/1.

    Resztki wieży wodnej na Dworcu Fabrycznym wysadzonej przez niemieckich saperów 29 X 1914 r. podczas odwrotu z Łodzi. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-II 5/1.

  • Powiększ zdjęcie Fragment polskiej flagi narodowej wywieszonej przez mieszkańca Łodzi 1 XI 1914 r. na powitanie powracających do miasta wojsk rosyjskich. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-III 5/2.

    Fragment polskiej flagi narodowej wywieszonej przez mieszkańca Łodzi 1 XI 1914 r. na powitanie powracających do miasta wojsk rosyjskich. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-III 5/2.

  • Powiększ zdjęcie Łódź podczas wojny 1914/1915 r. Rabunek drzewa - niemiecka karta pocztowa. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-III 5/2.

    Łódź podczas wojny 1914/1915 r. Rabunek drzewa - niemiecka karta pocztowa. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-III 5/2.

  • Powiększ zdjęcie Budynek gospodarczy Szpitala dla umysłowo i nerwowo chorych

    Budynek gospodarczy Szpitala dla umysłowo i nerwowo chorych "Kochanówka" pod Łodzią po niemieckim ataku artyleryjskim w listopadzie 1914 r.APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 4911.

  • Powiększ zdjęcie Willa Langego zniszczona w czasie walk o Radogoszcz w listopadzie 1914 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/143.

    Willa Langego zniszczona w czasie walk o Radogoszcz w listopadzie 1914 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/143.

  • Powiększ zdjęcie Fasada Ratusza Miejskiego uszkodzona wskutek wybuchu granatu, który został zrzucony z niemieckiego samolotu na Nowy Rynek w listopadzie 1914 r.  APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. Ł-II 15/2

    Fasada Ratusza Miejskiego uszkodzona wskutek wybuchu granatu, który został zrzucony z niemieckiego samolotu na Nowy Rynek w listopadzie 1914 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. Ł-II 15/2

  • Powiększ zdjęcie Wnętrze pokoju w mieszkaniu przy ul. Mikołajewskiej 31 po wybuchu niemieckiego szrapnela w dniu 30 XI 1914 r. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 1708.

    Wnętrze pokoju w mieszkaniu przy ul. Mikołajewskiej 31 po wybuchu niemieckiego szrapnela w dniu 30 XI 1914 r. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 1708.

  • Powiększ zdjęcie

    "Leipziger Tageblatt Und Handels Zeitung" o zajęciu Łodzi przez wojska niemieckie w dniu 6 XII 1914 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 442.

  • Powiększ zdjęcie Żołnierze niemieckiej kompanii inżynieryjnej. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/365.

    Żołnierze niemieckiej kompanii inżynieryjnej. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/365.

  • Powiększ zdjęcie Grand Hotel, siedziba niemieckiego dowództwa wojskowego w Łodzi. Zdjęcie ze stycznia 1915 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/49.

    Grand Hotel, siedziba niemieckiego dowództwa wojskowego w Łodzi. Zdjęcie ze stycznia 1915 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/49.

  • Powiększ zdjęcie Akta sprawy karnej przeciwko łódzkiej szajce, która fałszowała rosyjskie i niemieckie monety o drobnym nominale. APŁ, Sąd Cesarsko-Niemieckiego Gubernatorstwa Wojskowego w Łodzi, sygn. 24.

    Akta sprawy karnej przeciwko łódzkiej szajce, która fałszowała rosyjskie i niemieckie monety o drobnym nominale. APŁ, Sąd Cesarsko-Niemieckiego Gubernatorstwa Wojskowego w Łodzi, sygn. 24.

  • Powiększ zdjęcie Ogłoszenie okupacyjnego Urzędu Pracy w Łodzi (Arbeitsamt) o naborze łódzkich robotników do pracy w Niemczech. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 362.

    Ogłoszenie okupacyjnego Urzędu Pracy w Łodzi (Arbeitsamt) o naborze łódzkich robotników do pracy w Niemczech. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 362.

  • Powiększ zdjęcie Plakat zapowiadający dramat A. Mickiewicza pt. Konfederaci Barscy w Teatrze

    Plakat zapowiadający dramat A. Mickiewicza pt. Konfederaci Barscy w Teatrze "Thalia" w niedzielę 14 II 1915 r. AAPŁ, Zbiór teatraliów łódzkich, sygn. 21.

  • Powiększ zdjęcie Prośba osób prywatnych do Komitetu Obywatelskiego m. Łodzi z 8 II 1915 r. o udzielenie zgody na założenie taniej kuchni i herbaciarni przy ul. Wólczańskiej 2. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 92.

    Prośba osób prywatnych do Komitetu Obywatelskiego m. Łodzi z 8 II 1915 r. o udzielenie zgody na założenie taniej kuchni i herbaciarni przy ul. Wólczańskiej 2. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 92.

  • Powiększ zdjęcie Plan Łodzi z lipca 1915 roku z zaznaczonymi miejscami sprzedaży

    Plan Łodzi z lipca 1915 roku z zaznaczonymi miejscami sprzedaży "chleba Komitetowego" - sklepami i piekarniami w mieście. APŁ, Zbiór kartograficzny APL, sygn. 2916.

  • Powiększ zdjęcie Łodzianie w kolejce po mąkę przed siedzibą Komitetu Rozdziału Mąki i Chleba przy ul. Andrzeja 7, grudzień 1915 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

    Łodzianie w kolejce po mąkę przed siedzibą Komitetu Rozdziału Mąki i Chleba przy ul. Andrzeja 7, grudzień 1915 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

  • Powiększ zdjęcie Kolejki łodzian do Gazowni Miejskiej po koks, 1915 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/4.

    Kolejki łodzian do Gazowni Miejskiej po koks, 1915 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/4.

  • Powiększ zdjęcie Personel i pacjenci wojskowego szpitala niemieckiego w Łodzi, 1915/1916 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

    Personel i pacjenci wojskowego szpitala niemieckiego w Łodzi, 1915/1916 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie gubernatora wojennego Bartha z 16 III 1916 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 362.

    Obwieszczenie gubernatora wojennego Bartha z 16 III 1916 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 362.

  • Powiększ zdjęcie Przymusowe strzyżenie kobiet w łódzkiej odwszalni, 1916 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/7.

    Przymusowe strzyżenie kobiet w łódzkiej odwszalni, 1916 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/7.

  • Powiększ zdjęcie Przymusowa dezynfekcja domu przy ul. Pańskiej 14 w Łodzi, 1916 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/56.

    Przymusowa dezynfekcja domu przy ul. Pańskiej 14 w Łodzi, 1916 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/56.

  • Powiększ zdjęcie Ruchoma kamera dezynfekcyjna przy ul Targowej 61 w Łodzi, 1916 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/58.

    Ruchoma kamera dezynfekcyjna przy ul Targowej 61 w Łodzi, 1916 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/58.

  • Powiększ zdjęcie Wyjazd konnych karetek łódzkiego pogotowia z kamery dezynfekcyjnej przy ul Łąkowej 27, 1916 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/59.

    Wyjazd konnych karetek łódzkiego pogotowia z kamery dezynfekcyjnej przy ul Łąkowej 27, 1916 r. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/59.

  • Powiększ zdjęcie Przytułek dla sierot

    Przytułek dla sierot "Sienkiewiczówka" prowadzony w Łodzi przez siostry zakonne służebniczki starowiejskie, czerwiec 1916 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

  • Powiększ zdjęcie Manifestacja patriotyczna łodzian w 1916 roku z okazji 125. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/233.

    Manifestacja patriotyczna łodzian w 1916 roku z okazji 125. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. APŁ, Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. W-I 5/233.

  • Powiększ zdjęcie Uroczyste ogłoszenie Aktu 5 Listopada w gmachu niemieckich władz wojskowych w Łodzi, 5 XI 1916 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

    Uroczyste ogłoszenie Aktu 5 Listopada w gmachu niemieckich władz wojskowych w Łodzi, 5 XI 1916 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie generałów-gubernatorów okupacji niemieckiej i austriackiej nawołujące Polaków do ochotniczego zaciągu do wojska polskiego podporządkowanego Niemcom, 9 XI 1916 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 293.

    Obwieszczenie generałów-gubernatorów okupacji niemieckiej i austriackiej nawołujące Polaków do ochotniczego zaciągu do wojska polskiego podporządkowanego Niemcom, 9 XI 1916 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 293.

  • Powiększ zdjęcie Nabożeństwo żałobne po śmierci Henryka Sienkiewicza w kościele św. Stanisława Kostki w Łodzi, listopad 1916 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

    Nabożeństwo żałobne po śmierci Henryka Sienkiewicza w kościele św. Stanisława Kostki w Łodzi, listopad 1916 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

  • Powiększ zdjęcie Gazeta Łódzka

    Gazeta Łódzka" o przybyciu żołnierzy Legionów Polskich do Łodzi w dniu 25 XI 1916 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 456.

  • Powiększ zdjęcie Afisz Narodowego Robotniczego Komitetu Wyborczego. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 270.

    Afisz Narodowego Robotniczego Komitetu Wyborczego. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 270.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie dla wyborców VI-ej kurii w wyborach do Rady Miejskiej w Łodzi w dniach 15-24 I 1917 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 270.

    Obwieszczenie dla wyborców VI-ej kurii w wyborach do Rady Miejskiej w Łodzi w dniach 15-24 I 1917 r. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 270.

  • Powiększ zdjęcie Plakat zapowiadający

    Plakat zapowiadający "wieczór artystyczny z herbatką" na rzecz P.O.W. w niedzielę 11 II 1917 r. APŁ, Zbiór teatraliów łódzkich, sygn. 21/26.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie Cesarsko-Niemieckiego Prezydenta Policji w Łodzi o szczepieniu przeciwko ospie w roku 1917. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 363.

    Obwieszczenie Cesarsko-Niemieckiego Prezydenta Policji w Łodzi o szczepieniu przeciwko ospie w roku 1917. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 363.

  • Powiększ zdjęcie Ratujcie dzieci! - plakat promujący Wielką Kwestę Ogólnokrajową na rzecz głodujących dzieci. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych.

    Ratujcie dzieci! - plakat promujący Wielką Kwestę Ogólnokrajową na rzecz głodujących dzieci. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych.

  • Powiększ zdjęcie Kartki żywnościowe na chleb, cukier, mąkę i mydło używane w Łodzi w 1917 roku. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 495.

    Kartki żywnościowe na chleb, cukier, mąkę i mydło używane w Łodzi w 1917 roku. APŁ, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 495.

  • Powiększ zdjęcie Protokół zeznania świadków dotyczący strat wojennych poniesionych przez Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych Ludwika Geyera w Łodzi. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 1233.

    Protokół zeznania świadków dotyczący strat wojennych poniesionych przez Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych Ludwika Geyera w Łodzi. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 1233.

  • Powiększ zdjęcie Protokół zeznania świadków dotyczący strat wojennych poniesionych przez Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych Ludwika Geyera w Łodzi. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 1233.

    Protokół zeznania świadków dotyczący strat wojennych poniesionych przez Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych Ludwika Geyera w Łodzi. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 1233.

  • Powiększ zdjęcie Sadzenie dębu Kościuszkowskiego w Łodzi w 100. rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki, 15 X 1917 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

    Sadzenie dębu Kościuszkowskiego w Łodzi w 100. rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki, 15 X 1917 r. APŁ, Zbiór albumów ikonograficznych, sygn. A-62.

  • Powiększ zdjęcie Zeznanie ks. Wincentego Tymienieckiego z marca 1921 r. dotyczące niemieckich rekwizycji wojennych w kościele Św. Stanisława Kostki. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 2461.

    Zeznanie ks. Wincentego Tymienieckiego z marca 1921 r. dotyczące niemieckich rekwizycji wojennych w kościele Św. Stanisława Kostki. APŁ, Komisja Szacunkowa Miejscowa w Łodzi, sygn. 2461.

  • Powiększ zdjęcie ódź wolna - przebieg wydarzeń w Łodzi z 11 XI 1918 r. w świetle

    ódź wolna - przebieg wydarzeń w Łodzi z 11 XI 1918 r. w świetle "Gazety Łódzkiej". Zbiory biblioteczne APŁ.

  • Powiększ zdjęcie Pismo kierowników szkół średnich w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie z 21 XI 1918 r. APŁ, Męskie Gimnazjum Polskiego Towarzystwa

    Pismo kierowników szkół średnich w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie z 21 XI 1918 r. APŁ, Męskie Gimnazjum Polskiego Towarzystwa "Uczelnia" w Łodzi, sygn. 76.

  • Powiększ zdjęcie Pismo kierowników szkół średnich w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie z 21 XI 1918 r. APŁ, Męskie Gimnazjum Polskiego Towarzystwa

    Pismo kierowników szkół średnich w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie z 21 XI 1918 r. APŁ, Męskie Gimnazjum Polskiego Towarzystwa "Uczelnia" w Łodzi, sygn. 76.

  • Powiększ zdjęcie Pismo kierowników szkół średnich w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie z 21 XI 1918 r. APŁ, Męskie Gimnazjum Polskiego Towarzystwa

    Pismo kierowników szkół średnich w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie z 21 XI 1918 r. APŁ, Męskie Gimnazjum Polskiego Towarzystwa "Uczelnia" w Łodzi, sygn. 76.

  • Powiększ zdjęcie Pismo kierowników szkół średnich w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie z 21 XI 1918 r. APŁ, Męskie Gimnazjum Polskiego Towarzystwa

    Pismo kierowników szkół średnich w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie z 21 XI 1918 r. APŁ, Męskie Gimnazjum Polskiego Towarzystwa "Uczelnia" w Łodzi, sygn. 76.

  • Powiększ zdjęcie Tablica pamiątkowa poświęcona Stefanowi Linkemu, uczniowi łódzkiej szkoły gimnazjalnej

    Tablica pamiątkowa poświęcona Stefanowi Linkemu, uczniowi łódzkiej szkoły gimnazjalnej "Uczelnia" i plutonowemu P.O.W.APŁ, Archiwum Włodzimierza Pfeiffera, sygn. 824.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie informujące o konieczności oddania wszelkiej broni oraz rozstrzelaniu każdej osoby, która będzie strzelać do żołnierzy pruskich. APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626

    Obwieszczenie informujące o konieczności oddania wszelkiej broni oraz rozstrzelaniu każdej osoby, która będzie strzelać do żołnierzy pruskich. APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626

  • Powiększ zdjęcie Ogłoszenie o konieczności przekazania broni po armii niemieckiej. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 2.

    Ogłoszenie o konieczności przekazania broni po armii niemieckiej. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 2.

  • Powiększ zdjęcie Ogłoszenie informujące o powołaniu Joachima von Oppena na stanowisko naczelnika okręgu Wieluńskiego oraz regulujące życie społeczno - polityczne na tym terenie. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 16.

    Ogłoszenie informujące o powołaniu Joachima von Oppena na stanowisko naczelnika okręgu Wieluńskiego oraz regulujące życie społeczno - polityczne na tym terenie. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 16.

  • Powiększ zdjęcie Ogłoszenie informujące o stosunku niemieckiej marki do rosyjskiego rubla oraz iż waluta niemiecka jest pełnoprawną i jedyną walutą. APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626.

    Ogłoszenie informujące o stosunku niemieckiej marki do rosyjskiego rubla oraz iż waluta niemiecka jest pełnoprawną i jedyną walutą. APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626.

  • Powiększ zdjęcie Rozporządzenie policyjne o zakazie polowań w obrębie granicy niemieckiej oraz o zakazie posiadania broni przez osoby prywatne APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626

    Rozporządzenie policyjne o zakazie polowań w obrębie granicy niemieckiej oraz o zakazie posiadania broni przez osoby prywatne APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626

  • Powiększ zdjęcie Rozporządzenie dotyczące wydania broni, amunicji i materiałów wybuchowych APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubinach, sygn. 1626

    Rozporządzenie dotyczące wydania broni, amunicji i materiałów wybuchowych APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubinach, sygn. 1626

  • Powiększ zdjęcie Rozporządzenie o zakazie używania języka rosyjskiego APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626

    Rozporządzenie o zakazie używania języka rosyjskiego APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie dotyczące konfiskaty majątków  donacyjnych położonych w powiecie wieluńskim na lewym brzegu Warty APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626

    Obwieszczenie dotyczące konfiskaty majątków donacyjnych położonych w powiecie wieluńskim na lewym brzegu Warty APŁOS, Akta gminy Dzietrzkowice w Łubnicach, sygn. 1626

  • Powiększ zdjęcie Rozporządzenie dotyczące władzy policyjnej powiatowej dla obszaru Polski rosyjskiej będącej pod niemiecką administracją APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 3

    Rozporządzenie dotyczące władzy policyjnej powiatowej dla obszaru Polski rosyjskiej będącej pod niemiecką administracją APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Rozporządzenie dotyczące skupu od miejscowych rolników cenach żywności oraz rogacizny  po umiarkowanych  APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 19

    Rozporządzenie dotyczące skupu od miejscowych rolników cenach żywności oraz rogacizny po umiarkowanych APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 19

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie dotyczące ustalenia godzin, w których można przewozić towary na terenie powiatu sieradzkiego. Wyznaczone godziny do przewozu towarów to pomiędzy 8 rano a 7 wieczorem APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 12

    Obwieszczenie dotyczące ustalenia godzin, w których można przewozić towary na terenie powiatu sieradzkiego. Wyznaczone godziny do przewozu towarów to pomiędzy 8 rano a 7 wieczorem APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 12

  • Powiększ zdjęcie Rozporządzenie dotyczące sprzedaży wódki osobom cywilnym APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 13

    Rozporządzenie dotyczące sprzedaży wódki osobom cywilnym APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Ogłoszenie zakazujące pod groźbą rozstrzelania uszkadzania, niszczenia oraz sprzedaży drutów telefonicznych oraz telegraficznych APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 15

    Ogłoszenie zakazujące pod groźbą rozstrzelania uszkadzania, niszczenia oraz sprzedaży drutów telefonicznych oraz telegraficznych APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 15

  • Powiększ zdjęcie List kierowany przez Naczelnika Powiatu Wieluńskiego Joachima von Oppena do Ziemian dotyczący skupu po wysokich cenach kainitu oraz nasion  APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 17

    List kierowany przez Naczelnika Powiatu Wieluńskiego Joachima von Oppena do Ziemian dotyczący skupu po wysokich cenach kainitu oraz nasion APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 17

  • Powiększ zdjęcie Ogłoszenie dotyczące zakazu wysyłania korespondencji za granicę pod groźbą kary. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 18.

    Ogłoszenie dotyczące zakazu wysyłania korespondencji za granicę pod groźbą kary. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 18.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie dotyczące utworzenia Sądu Okręgowego w Wieluniu. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 19.

    Obwieszczenie dotyczące utworzenia Sądu Okręgowego w Wieluniu. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 19.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie informujące niszczeniu przewodów elektrycznych i kradzieży drutu oraz przypominające o karach za kradzieże. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 20.

    Obwieszczenie informujące niszczeniu przewodów elektrycznych i kradzieży drutu oraz przypominające o karach za kradzieże. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 20.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie dotyczące sekwestru, meldowania zapasów i obrotu surowcami, wyrobami gotowymi i półgotowymi. APŁOS, Akta gminy Sędziejowice, sygn. 81.

    Obwieszczenie dotyczące sekwestru, meldowania zapasów i obrotu surowcami, wyrobami gotowymi i półgotowymi. APŁOS, Akta gminy Sędziejowice, sygn. 81.

  • Powiększ zdjęcie Rozporządzenie dotyczące dostawy, wywłaszczania i wyrobu przedmiotów metalowych. APŁOS, Akta gminy Sędziejowice, sygn. 81.

    Rozporządzenie dotyczące dostawy, wywłaszczania i wyrobu przedmiotów metalowych. APŁOS, Akta gminy Sędziejowice, sygn. 81.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie dotyczące sekwestr karbidu. APŁOS, Akta gminy Sędziejowice, sygn. 81.

    Obwieszczenie dotyczące sekwestr karbidu. APŁOS, Akta gminy Sędziejowice, sygn. 81.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie o planowanym utworzeniu Wojska Polskiego. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 4.

    Obwieszczenie o planowanym utworzeniu Wojska Polskiego. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych, sygn. 4.

  • Powiększ zdjęcie Przepisy dotyczące wstępowania do wojska polskiego. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych sygn. 6.

    Przepisy dotyczące wstępowania do wojska polskiego. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych sygn. 6.

  • Powiększ zdjęcie Przepisy dotyczące wstępowania do wojska polskiego. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych sygn. 6.

    Przepisy dotyczące wstępowania do wojska polskiego. APŁOS, Zbiór druków i pism ulotnych sygn. 6.

  • Powiększ zdjęcie Przemowy jenerała piechoty von Beselera oraz zbrojmistrza Kuka podczas otwarcia prowizorycznej Rady Stanu w Królestwie Polskim. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 7.

    Przemowy jenerała piechoty von Beselera oraz zbrojmistrza Kuka podczas otwarcia prowizorycznej Rady Stanu w Królestwie Polskim. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 7.

  • Powiększ zdjęcie Obwieszczenie informujące o utworzeniu Tymczasowej Rady Stanu. APŁOS, Akta gminy Krokocice, sygn. 1217.

    Obwieszczenie informujące o utworzeniu Tymczasowej Rady Stanu. APŁOS, Akta gminy Krokocice, sygn. 1217.

  • Powiększ zdjęcie Tworzenie Wojska Polskiego. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 9.

    Tworzenie Wojska Polskiego. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 9.

  • Powiększ zdjęcie Tworzenie Wojska Polskiego. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 9.

    Tworzenie Wojska Polskiego. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 9.

  • Powiększ zdjęcie Odezwa do robotników zachęcająca do wstępowania do wojska. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 10.

    Odezwa do robotników zachęcająca do wstępowania do wojska. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 10.

  • Powiększ zdjęcie Odezwa do robotników zachęcająca do wstępowania do wojska. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 10.

    Odezwa do robotników zachęcająca do wstępowania do wojska. APŁOS, Zbiór pism i druków ulotnych, sygn. 10.

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2014-07-14
Data publikacji:2014-07-14
Osoba sporządzająca dokument:Tomasz Walkiewicz, Sebastian Kozak, Karol Tomczak
Osoba wprowadzająca dokument:Wojciech Kowaluk
Liczba odwiedzin:6303